پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - بیابان و کویر
بیابان و کویر

استان مرکزی با بیش از 2.900.000 هکتار مساحت یکی از 18 استان بیابانی کشور است . با توجه به شرایط اقلیمی و اکوسیستم شکننده در اراضی کویری و بیابانی، توسعه بیرویه صنایع، بهره برداری های غیر اصولی از عرصه های طبیعی، ازدیاد دام نسبت به ظرفیت چرا ، تبدیل اراضی مرتعی به دیم زارهای کم بازده و چرای خارج از فصل باعث شده است بیش از 16 درصد مساحت کل استان به سطح 490.000 هکتار را کویر و بیابان تشکیل دهد.

 

 

نام شهرستان

 

اراضی بیابانی     (هکتار)

 

کویر و اراضی حاشیه کویر ( هکتار)

 

درصد مساحت از کل استان

 

میانگین بلند مدت بارندگی (mm)

 

اراک

-           

50.000

1/7 درصد

283

 

زرندیه

270.000

-

9/3 درصد

193

 

ساوه

80.000

-

2/7 درصد

205

 

دلیجان

40.000

-

1/4 درصد

2/192

 

محلات

30.000

-

1 درصد

289

 

کمیجان

10.000

-

0/3 درصد

279/4

 

خنداب

10.000

-

0/3 درصد

282/5

جمع

440.000

50.000

25 درصد

246/3 متوسط بارندگی در شهرستان های بیابانی

 

مهمترین گونه های گیاهی در بیابانهای استان مرکزی :

انواع گیاهان شورپسند و انواع گیاهان ماسه دوست از قبیل : قره داغ ( Nitraria shoberi)– بره تاغ           ( Halocnemum strobilaceum) - انواع اسفناج های وحشی (Atriplex sp.) – علف شور(Salsola sp.)- چمن شور(Aeluropus littoralis)- سیاه ناو (Puccinella bulbosa)- شال دم(Stipa sp.)- جارو (Scariola orientalis)– درمنه (Artemisia sp.) – خارشتر (Alhagi sp.)

 

کانون بحرانی فرسایش بادی در استان مرکزی 

هسته فرسایش بادی میقان اراک

یکی از هسته های فعال فرسایش بادی در استان مرکزی در شمال و شمال شرقی کویر میقان اراک فعال است . این هسته به علت نوع ذرات پایه یکی از خطرناکترین هسته های فرسایش بادی کشور است چرا که جنس ذرات این چشمه از نوع پایه سولفاته است که با نفوذ در ریه های شهروندان سبب ایجاد اسید سولفوریک می شود .

مساحت کانون بحران فرسایش بادی در کویر میقان 11865 هکتار میباشد و گونه گیاهی قره داغ از گونه های شاخص و ذخایر ژنتیکی آن محسوب می گردد. اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی با توجه به اهمیت این منطقه و به جهت جلوگیری از روند بیابانزایی از سال 1370 عملیات اصلاح و احیای اراضی بیابانی این منطقه را مد نظر قرار داده و از طریق اجرای پروژه هایی نظیر نهالکاری و بوته کاری، بذرکاری، حفاظت و قرق، احداث بادشکن غیرزنده و اجرای طرح های مدیریت جنگلهای دست کاشت نسبت به تثبیت و جلوگیری از فرسایش خاک ، مهار ریزگردها و توسعه پوشش گیاهی بومی منطقه اقدام نموده است.

 

کویر میقان

در استان مرکزی کویر میقان و دریاچه فصلی آن به عنوان عارضه طبیعی وجود دارد. که در گذشته ای نه چندان دور فرسایش بادی ناشی از آن به شکل حاد تهدید حرکت شن های روان در منطقه ، زندگی مردم روستاهای اطراف را به مخاطره می انداخته و فعالیت های تولیدی کشاورزی ، دامداری و صنعتی را تحت الشعاع قرار می داده است.

موقعیت و ویژگی های کویر میقان

کویر میقان با مختصات جغرافیایی 341235 تا 341930 عرض و 494115 تا 395300 طول شرقی با مساحتی بالغ بر 50 هزار هکتار در 20 کیلومتری شمال شرقی شهر اراک مرکز استان مرکزی واقع است . حوضه آبخیز بسته میقان به وسعت 5440 کیلومتر مربع مساحت دارد. حداقل دمای مطلق برای این منطقه 38- و حداکثر دمای مطلق 44+ درجه سانتیگراد ثبت گردیده است و متوسط بارندگی آن حدود 200 میلیمتر میباشد.

تا کنون مطابق مطالعات انجام شده در منطقه 280 گونه گیاهی شاز مهمترین ذخایر ژنتیکی گیاهی در کویر میقان اراک گونه های قره داغ (Nitraria shoberi) و بره تاغ (Halocnemum strobilaceum) بوده که خصوصا احیا و توسعه گونه گیاهی قره داغ در شمال کویر میقان اراک نقش ارزنده ای در تثبیت شنهای روان منطقه و جلوگیری از فرسایش خاک داشته است. به طوریکه امروزه با عنوان قهرمان کویر شناخته میشود.

 

مهمترین تیپ های گیاهی منطقه کویر میقان

 ردیف

 

تیپ گیاهی

 

مساحت تیپ گیاهی

(هکتار)

 

درصد تاج پوشش تیپ گیاهی

 

1

 

Halimione- Aeluropus

2346

39

 

2

 

Nitraria Scoberi

299/5 

61

 

3

 

Juncus maritima

354

49

 

4

 

Halocnemum strobilaceum

2124

15

 

5

 

Limonium iranicum

401

38

 

6

 

Puccinellia bulbosa

1360

85/14

 

7

 

Aeluropus litorallis

1071

41

 

8

 

Salsola incanecense

200

25/8

 

9

 

Halocnemum - Aeluropus

935

58/8

 

10

 

Halocnemum - Salsola

1040

68/1