ارزیابی استقرار درختان جنگلی و باغی در جنگلکاریها، پارکهای جنگلی و فضای سبز شهری


21 آذر 1398 ساعت 0:0
گسترش زندگی شهری و دور شدن آدمی از طبیعت ، فضای سبز بسیاری از شهرها را نامطلوب و مصنوعی کرده و با توجه به ضرورت زندگی شهری آلودگی صوتی و آلودگی هوا چاره کار ، ساماندهی ساختار شهرها و همسان کردن آن با طبیعت است .

 

ارزیابی استقرار درختان جنگلی و باغی در جنگلکاریها، پارکهای جنگلی و فضای سبز شهری

1-عبدالحسین محمدی 2- حمیدرضا مرادی   3- محسن چقایی

چکیده

ایران یکی از اولین کشورهای دنیاست که در آن کشاورزی و کشت زرع و پرورش دام و تمدن شروع شده است . گسترش زندگی شهری و دور شدن آدمی از طبیعت ، فضای سبز بسیاری از شهرها را نامطلوب و مصنوعی کرده و با توجه به ضرورت زندگی شهری آلودگی صوتی و آلودگی هوا چاره کار ، ساماندهی ساختار شهرها و همسان کردن آن با طبیعت است .نقش گیاهان به ویژه درختان جنگلی علاوه برآنکه تولید چوب در پلایش و کاستن از آلودگی هوا ، آلودگی صوتی ، زیبا سازی محیط زیست و ... می توان اشاره نمود و اطلاق کلی غیر مثمر برای درختان جنگل اصطلاح صحیحی نیست و باغبانی مقوله ای جدا از جنگل کاری ، پارک جنگلی و فضای سبز است هرچند در ماهیت کار بعضی از اقدامات مثل کاشتن ، آبیاری و مراقبت هرس کردن درختان شبیه یکدیگر است ، دلایلی که نمی توان در شهر درختان میوه کاشت می توان به هزینه مراقبت و نگهداری و خطرات سم پاشی و میوه تولید شده به دلیل جذب آلاینده ها دارای بیماری می باشد ، خود درخت کانون آفت برای درختان دیگر می باشد و لمس کردن شاخ وبرگ درختان باعث امراض و بیماری های انسان می گردد و ضمن کثیف کردن معابر در زمان رسیدن میوه ها،وخطر پرتاب سنگ و سقوط از بالای درخت نیز وجود دارد . بنابراین برای مناطق حوزه های شهری بهتر است به جای درختان میوه از درختان جنگلی و فضای سبز استفاده نمود ولی در هر منطقه با توجه به شرایط خاص آن می توان برنامه ریزی برای اجرای درختکاری های چندمنظوره داشت در محاوط شهری در داخل حیاط منازل و پیاده روهای آنهامی توان به کشت درختان میوه ،سبزی و صیفی جات وهمچنین بجای کشت گلهای باطول عمر کوتاه در فضای سبز شهری از گیاهان گلدارمرتعی ویا حتی گیاهان دارویی مثل اسطوخودوس ، بومادران ، رزماری یا گل محمدی و...استفاده نمود.'کلمات کلیدی:درختان جنگلی،آلودگی هوا، ،درختکاری چند منظوره،توسعه فضای سبز

-مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی2- معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزیmohsenchoghaei@yahoo.com 2-رییس اداره جنگلداری و جنگلکاری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی

ارزیابی استقرار درختان جنگلی و باغی در جنگلکاریها، پارکهای جنگلی و فضای سبز شهری

ایران یکی از اولین کشورهای دنیاست که در آن کشاورزی و تمدن شروع شده و انسان اولیه برای نخستین بار در فلات ایران به کشت و زرع و پرورش دام دست زده است . در دوره هخامنشیان باغ هایی در ایران وجود داشته که آنها را پاردیس یا پردیس ( این کلمه در زبان های رایج اروپایی به صورت پارادیس آمده و با معنای بهشت است ) می نامیده اند و در آنها درختان دارای ارتفاع مساوی و روی خط های منظم کشت شده را به وسیله چرخ چاه های بزرگی که توسط گاو گرادانده می شدند آبیاری می نمودند . از میوه های مهم این زمان می توان انگور ، خرما و انجیر را نام برد .با حمله اسکندر مقدونی ، کشاورزی ایران رو به افول گذاشت و بسیاری از کاریزها ( قنات ها ) باغ ها و مزرعه های اطراف آنها از بین رفت و این وضع تا زمان به حکومت رسیدن اردشیر بابکان ادامه یافت . ساسانیان با احیای قنات ها و تشویق و توسعه زراعت و باغبانی و دامپروری همت گماشتند و ایران دوباره آباد شد .افزایش جمعیت باعث آن شد تا زندگی های شهری بوجود آید . گسترش زندگی شهری و دور شدن آدمی از طبیعت ، فضای سبز بسیاری از شهرها را نامطلوب و مصنوعی کرده و با توجه به ضرورت زندگی شهری ، چاره کار ، ساماندهی ساختار شهری و همساز کردن آن با طبیعت است . اگر از کره خاکی  ، انسانها حذف شوند کوهها و دشتها و بیابانها و جنگلها و دریاها هر تغییراتی که تحمل نمایند تغییراتی است در طبیعت لاشعور. بنابراین در جدال دیرینۀ انسان با طبیعت و تلاش او در مهار و کنترل نیروهای کوچک و بزرگ و موافق و مخالف ، طبیعت است که به محیط زیست معنایی وابسته به زندگی نوع بشر می بخشد. پس هرجا که انسان وجود داشته باشد برای او محیط زیست هم قابل تصور است. بنابراین محیط شهری یا روستایی یک مصداق محیط زیست انسان است. محیط زیستی که انسان خود برای خود فراهم می آورد. در این راستا محیط زیست شهری محیطی است که انسان های ساکن در آن ضمن برخورداری از آزادی استفاده از محیط با تدوین مقررات اجتماعی رابطه انسان با محیط زیست شهری را قانونمند و کنترل می نمایند.

ترافیک شهری ، آلودگی صوتی و آلودگی هوا حلقه های بهم پیوسته زنجیری هستند که هر سه محیط زیست شهری را آلوده می نمایند. در آئین نامه اجرایی قانون نحوۀ جلوگیری از آلودگی هوا مصوب 16/6/79 هیئت وزیران مواد آلوده کننده را در هوا چنین تعریف نموده: هر نوع ماده گازی، بخار، مایع، جامد یا مجموعه ترکیبی از آنها که در هوای آزاد پخش و باعث آلودگی هوا یا موجب تشدید آلودگی آن شود و یا ایجاد بوهای نامطبوع نماید از قبیل دود، دوده، ذرات معلق، اکسیدهای گوگرد و ... مواد آلوده کنندۀ هوا محسوب می شوند.

گسترش فضای سبز ازجمله وظایف شهرداریها و در رابطه با محیط زیست شهری و آلودگی هوا به شمار میرود. در ضوابط جلوگیری از افزایش محدودۀ شهرها مصوب جلسه مورخه 1/8/78 شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به منظور جلوگیری از گسترش بی رویه شهرها و حفظ باغات و اراضی مزروعی و زمینهای با قابلیت کشاورزی و جنگلها در پیرامون شهرهای کشور و رعایت این مصوبه هیئت وزیران ، دستگاه های تهیه کننده طرحهای توسعه شهری موظف گردیده اند در تجدید نظر و یا تهیه طرحهای جامع و هادی شهرها نقشه منطقه بندی و استفاده از زمین در محدودۀ استحفاظی و حریم تعیین شده در طرحهای مذکور را با حفظ اراضی کشاورزی ، باغات ، جنگلهای موجود و نیز حفظ و حراست از حریم راههای عبوری بین شهری ، رعایت محدوده های مناطق چهارگانه محیط زیست  و تعیین کاربری های عمده و تأسیسات و تجهیزات موردنیاز در مقیاس شهری و ناحیه ای که میتوانند در

حریم شهر مستفر شوند و کمربند سبز، تهیه و برای تصویب به شورای عالی شهرسازی و و معماری ایران و دیگر مراکز ذیربط ارسال نمایند.

به اعتقاد کارشناسان در این میان توسعه مصنوعی فضای سبز و از جمله درختان ، نقشی مهم در زیباسازی شهرها  وکاهش آلودگی های مذکوردارند وعلاوه برآنکه کاشت درختان در حاشیه خیابانها و درون پارکهای شهری  ضروری است ، دقت نظرحداکثری در انتخاب نوع درخت  ودیگر گونه های گیاهی با توجه به محل غرس، ازمهمترین نکات کارشناسی واساسی برای توسعه کشت درختان است چراکه موضوع درخت و درختکارى به عنوان یکى از اصول توسعه پایدار کشاورزى است و حیات و بقاى ما به اشجار مربوط مى شود.

فضای سبز شهری شامل پارک و کنار خیابان و حیاط منازل مسکونی است . با این تفاوت که در پارک از درختان بزرگ تر و متنوع تری می توان استفاده کرد . انتخاب درخت برای کنار خیابان ، محدودیت دارد . از جمله مشکل ریشه دوانی و همچنین گسترش تاج درخت که ممکن است با سیم های برق متصل شود . مسئله دیگر ، شکستگی درختان کنار خیابان بر اثر طوفان است .

همچنین برخی از مغازه داران ، مایل نیستند در جلو مغازه شان ، درخت بزرگ باشد و نما و تابلو مغازه شان را بپوشاند، برخی از گونه ها نظیر چنار و صنوبر ، ریشه قطور دارند و سبب شکستگی سطح پایده رو می شوند و برای کاشت در کنار خیابان مناسب نیستند . اما در حیاط منازل کشت درختان میوه ، سبزی و صیفی جات در اکثر شهرها مرسوم است وبه لحاظ آنکه در آموزه های دینی ما ، اینکار بسیار پسندیده وکارشناسی نیز هست ،تولید محصول با نظارت کامل صاحب خانه و نگهداری و مراقبت دقیق انجام می شود و از آب و خاک هم استفاده بهینه می شود .

اطلاق کلمه غیر مثمر برای درختان جنگلی اصطلاح صحیحی نیست :

نقش گیاهان به ویژه درختان جنگلی  علاوه برآنکه تولید چوب می نمایند و چوب یکی از مواد اولیه لازم برای زندگی بشر است ، در پالایش و کاستن از آلودگی هوا ، آلودگی صوتی ، زیباسازی محیط زیست ، جذب گاز سمی دی اکسید کربن از هوا ، تولید اکسیژن ،جذب آلاینده هایی همچون دی اکسید گوگرد یا ترکیبات سرب وذخیره در بافت های خود،  جذب پرتو فرابنفش خورشید که برای انسان زیان بخش است ، ایجادتفرجگاه برای انسان صنعتی وشهرنشین ، تأثير در تعديل آب و هواي يك منطقه،  تولید فیتونسید ،تأثیر حفاظتی کمربندهای سبز (بادشکن های زنده)، جذب پرندگان درمحیط، اثربرگابی درختان در کاهش سرعت حرکت سیلاب در شهرها، داشتن میوهایی نظیر توت ، بادام ، سنجد ویا میوهای برای پرندگان در فصل زمستان ، همه وهمه میوه وثمر این درختان درزندگی ومحیط زیست شهری است وبی انصافی است اگراین همه موهبت الهی گذاشته شده در نهاد درختان جنگلی را نادیده بگیریم.برای آنکه آشنایی بیشتری هم داشته باشیم به اهمیت درختان وجنگلها اشاره میکنیم:

 ۱- كنترل آبهاي سطحي و كنترل آبهاي زيرزميني:

عرصه جنگلها و مراتع در اثر فعاليت جانداران و ريشه‌ دواندن گياهان و درختان به داخل آن داراي منافذ متعددي است و قادر است مقدار زيادي آب را در خود نفوذ دهد و ذخيره كند و نزولات آسمان فرصت و امكان نفوذ در خاك را پيدا نموده و از جاري شدن آب در سطح زمين تا حدي مي‌كاهد و بدين وسيله در كنترل آبهاي سطحي نقش مؤثري دارد.یک عرصه جنگلی تا 40 برابر بیشتر از عرصه های فاقد پوشش گیاهی آب را درخود نگه میدارد.

2- مبارزه با آلودگي هوا:

همگام با شانه كردن گرد و غبار هوا، جنگل مقدار زيادي از باكتريها و ميكروبهاي معلق در هوا را درلاي شاخ و برگ خود رسوب مي‌دهد. مقدار باكتريهاي موجود در هواي جنگل به مراتب كمتراز مناطق غيرجنگلي است. درختان در جلوگيري و كاهش آلودگي هوا نقش اساسي دارند زيرا باد حامل ذرات ريز را شانه مي‌كند و مي‌تواند در هر هكتار جنگل تا 68 تن گرد و غبار را در خود رسوب دهد. اين موضوع براي مناطق بياباني و شهرهايي كه مورد تهاجم شنهاي روان قرارمي‌گيرند بسيار حائز اهميت است، چون با ايجاد كمربند سبز مي‌توان از ورود گرد و غبار به داخل شهر جلوگيري كرد.

3- مبارزه با فرسايش و حفظ و توليد خاك:

جنگل به كمك شاخ و برگ درختان از سرعت باد مي‌كاهد و با ريشه گياهان، خاك را حفظ مي‌كند و مانع ايجاد فرسايش مي‌شود. به علت آرام بودن هواي داخل جنگل، تبخير بسيار ناچيز بوده و خطر خشك شدن خاك كه از شرايط مهم آغاز فرسايش است، از بين مي‌رود.

4- تفرجگاه انسانها:

توسعه فضاي سبز شهري در جهت كاهش آلودگي‌هاي شيميايي هواي شهرها در كنار عواملي همچون ايجاد منابع گذران اوقات فراغت براي شهروندان ازجمله ضروريات زندگي شهرنشيني مي‌باشد. فضاي سبز عامل مهمي در جلوگيري از آلودگي‌هاي مختلف نظير آلودگي هوا، آلودگي‌هاي صوتي، تقليل دما، افزايش رطوبت نسبي و جذب گرد و غبار مي‌شودو از مهمترين اثرات فضاي سبز درون شهرها است که باعث شده تا زندگي كردن در جامعه شهري و صنعتي‌شده را براي انسان قابل تحمل كند.

5- تأثير در تعديل آب و هواي يك منطقه:

وجود رستنيها و بخصوص جنگل در تعديل حرارت محيط مؤثر است و حرارت فصلي و روزانه‌ سطح زمين را متعادل مي‌كند و باعث اعتدال آب و هوا مي‌شود زيرا در تابستان قسمتي از انرژي حرارتي خورشيد را جذب نموده و باعث تقليل حرارت زمين مي‌گردند و در زمستان به منزله روپوشي براي آن به شمار رفته و مانع از دست دادن حرارت آن مي‌گردند. 

6- تأثير در تلطيف هوا:

 به طور كلي گياهان سبز درنتيجه عمل كربن‌گيري مرتباً گازكربنيك هوا را كه در اثر تنفس موجودات زنده و فعل و انفعالات شيميايي و آلودگيهاي محيط زيست وارد هوا مي‌شوند جذب نموده و گاز اكسيژن را كه يك ماده حياتي براي موجودات زنده به شمار مي‌رود، پس مي‌دهند. در مجموع حدود 60 درصد از اكسيژن مصرفي به وسيله فضاي سبز تأمين مي‌شود؛ از اين رو تلطيف هوا و تأمين اكسيژن مورد نياز جانداران از فوايد مهم جنگل و فضاي سبز است

7- ساماندهي گردش آب :

جنگل با افزايش رطوبت هوا و جذب باران، نفوذ آب در خاك و انجام نقش مادر براي چشمه ها و رودخانه ها و نیز استفاده درختان از آب هاي زيرزميني، نقش مهمي در ساماندهي گردش آب در طبیعت بازي مي كند.

8- نقش اقتصادي جنگل:

 فرآورده‌هاي جنگلي اعم از چوب يا ساير محصولات فرعي ديگر چرخ هزاران واحد توليدي اعم ازكوچك و بزرگ را در سراسر جهان به گردش درمي‌آورند، مثلا درختان، منبع تأمين مواد اوليه براي صنعت و داروسازي مدرن هم مي‌باشند. حداقل بيش از 25 درصد مواد مورد نياز داروسازي مستقيماً از درختان به دست مي‌آيد.

9- توليد مواد دارويي و صنعتي (فرعي):

علاوه بر توليد علوفه از گياهان موجود در عرصه جنگلها و مراتع محصولات ديگري به دست مي‌آيد كه براي مصارف دارويي و صنعتي (فرعي) خوراكي مورد استفاده قرار مي‌گيرند. از جمله اين محصولات نمونه‌هاي زير را مي‌توان نام برد: كنگر، ريواس، والك، موسير، گلپر، خاكشير، سماق، گز خوانسار، ميوه زرشك، آويشن، سورنجان، ثعلب، دانه و پنجه ريشه ختمي، ريشه كاسني، ريشه شيرين‌بيان، گل گاوزبان، باريچه آنغوزه تلخ و شيرين، مازوج و انواع كتيرا

10- جلوگيري‌ از رانش‌ زمين‌:

رشد درختان‌ در دامنه‌ها سبب‌ افزايش‌ پايداري‌ خاك‌ مي‌گردد.ريشه‌ درختان‌ با فرو رفتن‌ درخاكهاي‌ حساس‌ به‌ لغزش‌ مانند ستونهايي‌ عمل‌ كرده‌ و با ايجاد شبكه‌ متراكم‌ ريشه‌اي‌ از بهم‌پاشيدن‌ قطعات‌ يا بلوكهاي‌ لغزشي‌ جلوگيري‌ مي‌كنند.

11- جلوگيري‌ از وقوع‌ بهمن‌:

پوشش‌ گياهي‌ از نوع‌ بوته‌اي‌ يا بالشتكي‌ سطوح‌ ناهمواري‌ ايجاد كرده‌ وخطر سقوط‌ بهمن‌ را كاهش‌ مي‌دهد.لذا در نقاطي‌ كه‌ حتي‌ براي‌ ورزش‌ اسكي‌ استفاده می شود، بهتر است‌ هم‌ محل‌ اسكي‌ و هم‌ ارتفاعات‌ مشرف‌ به‌ آن‌ را با گونه‌هاي‌ مرتعي‌ نوع‌ بوته‌اي‌ و بالشتكي‌ تقويت‌ كرد.

12 – اهمیت نظامی : جنگل از نظر نظامی و امنیتی اهمیت خاص خود را دارد.

13- توليد اسيدهاي آمينه :پوشش جنگلی می تواند ترکیبات آلی نیتروژن دار تولید شده بوسیله آلاینده ها را جذب کرده و به اسیدهای آمینه مفید تبدیل کند

14- جذب پرتوها:تاج درختان “UVB” كمتري را نسبت به نور مرئي منعكس مي‌كنند،‌ به علاوه بخش زيادي از آسمان را مي‌پوشانند،‌ كه سهم بيشتري از كل تشعشعات “UVB” از آن طريق به زمين مي‌رسد.در سايه، درختان تشعشعات “UVB” از 55% تا 80% و نور مرئي را از 82 تا 85% كاهش مي‌دهند.

15- جذب گرد و غبار:گیاهان در بهبود آب و هوای یک شهر و پالایش گرد و غبار نقش بسیار مؤثری دارند، به طوری که توده گرد و غباری که به وسیله باد حمل می شود، در اثر برخورد با درختان به دلیل تقلیل سرعت باد و کاهش نیروی حمل و جابه جایی ذرات توسط درختان رسوب داده می شود.

16- تولید اكسیژن :توازن اکسیژنی زمین که شرایط زیست را برای انسان مهیا کرده است از طریق تولید اکسیژن گیاهان و به ویژه درختان فراهم شده است. کاهش پوشش سبز زمین و جنگل ها نه تنها توازن اکسیژنی زمین را بر هم می زند بلکه موجب انباشته شدن دی اکسید کربن شده و خطر تغییرات وسیع آب و هوایی را تشدید می کند.

17- تولید فیتونسید:

بررسیهای دانشمندان علم محیط زیست نشان می دهد كه درختانی مانند گردو،كاج ، نراد،بلوط ، فندق سروكوهی،اكالیپتوس،بید،افرا،زبان گنجشك و داغداغان از خود ماده ای به نام فیتونسید در فضا رها می سازند كه برای بسیاری از باكتریها و قارچهای تك سلولی و برخی از حشرات ریز اثر كشندگی دارد.در عین حال تولید چنین موادی توسط درختان برروی انسان اثر فرح بخشی دارد.

18- تعدیل آب و هوا:

درختان با تعریق و تعرق خود نقش حساسی در كاهش دمای میكروكلیما و افزایش رطوبت نسبی هوا ایفا می كنند.دمای یك هكتار فضای سبز در مرداد ماه تا ۵/۴ درجه كمتر از فضای مجاور خالی از درخت است.و به همین نحو رطوبت نسبی درون یك فضای سبز تا۱۱% بیش از محیط خارج اندازه گیری شده است.با تعدیل دو پارامتر یاد شده ،فضای سبز، میكروكلیمایی به وجود می آورد كه آسایش فیزیكی مناسبی برای زیست انسان در پی دارد.

19- موثر در كاهش آلودگی صدا:

كیفیت كاهش صدا در درختان و درختچه های مختلف برحسب اندازه برگ ، تراكم شاخ و برگ ، نوع و بلندی درخت تفاوت دارد. . ارتعاش امواج صوتی به وسیله برگ ها و شاخه های درختان جذب می شود، و حتی درختان در پخش و در هم شکستن صداها نیز مؤثرند. گیاهان همچنین باعث انکسار و انحراف صدا می شوند که این خاصیت به علت قابلیت انعطاف و نرمش و صاف بودن شاخ و برگ آنها می باشد. با کاشت کمربندهای سبز بین منابع صدا و مناطق مسکونی می توان از انتشار صداهای آلوده جلوگیری کرد.

20-اثر درختان در کاهش آلودگی های گازی شکل هوا:

گیاهان از طریق تبخیر به تلطیف و پالایش هوا از برخی آلاینده ها کمک می کنند. همچنین گیاهان با ایجاد رایحه می توانند مستقیماً خنثی کردن بخارات بد بوی هوا مساعدت کنند. برگ‌ها گرد و غبار و ديگر ذرات معلق را جذب و جابه‌جا و هواي تنفسي ما را پاك مي‌كنند. درختان هم‌چنين با اصلاح درجه حرارت هوا و ايجاد و يا تغيير جريان باد روي انتشارات آلاينده‌ها تاثير مي‌گذارند.

21- ثمربخشی درختان در تقلیل میزان سرب:

درختان نقش مؤثری در جذب سرب هوای آلوده شهرها دارند و می توانند مناطق مسکونی و کانون های تمرکز انسانی را در برابر آن حفظ کنند. درختان علاوه بر جذب سرب، نقش مؤثری در جذب دیگر آلودگی ها از جمله ازن ایفا می کنند.

22- تشعشعات خورشید و درختان:

تاج درختان از جمله سطوحی است که دارای کمترین مقدار اشعه انعکاسی بود و بعد از محیط های آبی بیشترین مقدار اشعه تابشی را جذب می کند. تشعشعات خورشیدی چه به طور تابش مستقیم یا اشعه منعکس شده، به وسیله ایجاد حائل (درختان)و یا تقلیل میزان انعکاس قابل کنترل هستند. درختان به عنوان عوامل حائل به طور مؤثر می توانند در ایجاد فضای مطلوب زیستی به کار گرفته شوند و کنترل اشعه خورشیدی یکی از مهمترین ویژگی ها و کارکردهای درختان محسوب می شود.

23- تقلیل درجه حرارت به وسیله درختان:

گیاهان به طور عام و حتی پوشش جمعی، درجه ي حرارت هوا را، از طریق پخش نور خورشید و جذب اشعه ی تابشی و همچنین فرآیند تعریق و تبخیر، می توانند کاهش دهند.

24- تأثیر حفاظتی کمربندهای سبز (بادشکن های زنده):

 کمربندی سبز بدون تردید در شهرها، در مناطق بادخیز، در مناطق صنعتی از نظر پالایش ذرات معلّق در هوا نقش بسیار مؤثری دارند و نسبت به سایر روش های تصفیه فنی ذرات معلق در هوا که توسط کارخانجات و یا به طور طبیعی در اثر گرد و غبار هوا و باد به وجود می آیند کاملاً برتری دارند. همچنین درختان موجب شکسته شدن و تقسیم شدن و یا تقلیل یافتن باد می شوند و از اثرات مخرّب آن می کاهند.

25- برگاب:

 درختان با جذب برگاب مي توانند حركت و جريان آب را در سطح غيرقابل نفوذ شهر كند كرده و راه افتادن آب در سطح شهر را به تاخير بيندازند. سوزني برگان تا ۴۰ درصد و پهن برگان تا ۲۰ درصد توانايي دارند كه آب باران را گرفته و دوباره از طريق تبخير به فضا برگردانند.

26- جلوگیری از سيلاب:

درختان با جذب برگاب از يك سو و هدايت آن به اندام هاي خود سبب كندي جريان هاي تند و سيلابي مي شوند. سطح اندام هاي درختان از يك سو سرعت سيلاب ها را سه برابر كاهش مي دهند و از هزينه هاي ساخت سيستم هاي هدايت جريان هاي سيلابي مي كاهند.

27- جذب فون:

 فضاي سبز طبيعت بي جان شهرها را به سوي سيستم هاي طبيعي سوق داده و سبب جذب فون ويژه اي مي شود كه فضاي بي روح آنها را قابل تحمل تر مي كند.

28- كنترل ترافيك: آرايش فضاي سبز در محورهاي درون شهري عاملي موثر در كنترل ترافيك به شمار مي رود.

29- كنترل اقليم شهر:

كنترل اقليم با تعديل اثرات خورشيد، باد و باران تحقق مي‌يابد. درجه حرارت هوا در مجاورت درختان به مراتب خنك‌تر از عرصه‌هاي بدون درخت است. هر چه درخت بزرگ‌تر باشد اين تفاوت بيشتر است. جذب تشعشعات خورشيدي (امواج بلند) توسط درختان تفاوت درجه حرارت روز و شب را كاهش مي‌دهد. هوا در زير درختان در روز خنك‌تر و در شب گرم‌‌تر است

معیارهای انتخاب درخت برای کاشت :

حدود 300 گونه درختی ،درختچه ای وزینتی از تیره های مختلف در احداث پارکهای جنگلی ویا فضای سبز شهری به کار می روند .نکته بسیار مهم در طراحی ،  انتخاب گیاهی است که بتواند بیشترین کارایی ممکن را با حداقل نیاز به نگهداری فراهم آورد . نکته مهم دیگر استفاده از گیاهان بومی می باشد که مقاومت بالاتر نسبت به خشکسالی آفات و بیماری ها دارند و باتوجه به عوامل اکولوژیکی منطقه مانند تفاوت در دماها ، پستی و بلندی ، بافت و ساختمان خاک و میزان بارش سازش یافته اند.

درکنار این عامل اصلی چنانچه قرار است از گونه های دیگر استفاده کنیم توجه به پارامترهای زیر ضروری ست:

1-عمر طولانی 2- موثردرکاهش آلودگی های هواوصوتی 3- دارای سیستم ریشه ای عمیق 4- پاکیزه و بهداشتی بودن آن 5- مقاوم در برابر آلودگی شیمیایی هوا و خاک 6- مقاوم به خشکی وتغییرات دمایی7- مقاوم به باد و طوفان 8- مقاوم به آفات و بیماری ها 9- مقاوم به فشردگی خاک 10- مقاوم به سنگینی برف و شکننده نبودن شاخه ها و تاج 11- مقاوم به شرایط نامناسب بافت خاک و زهکشی آن 12- مقاوم به غرقابی بودن خاک 13- مقاوم به نور شب 14- مقاوم به رقابت

چرا نباید در جنگلکاریها ، پارکهای جنگلی وفضاهای سبز شهری درختان میوه کاشت ؟

باغبانی مقوله ای جدا از جنگلکاری ، پارک جنگلی وفضای سبزاست .هرچند درماهیت کار ، بعضی ازاقدامات مثل کاشتن ، آبیاری ومراقبت ، هرس کردن درختان شبیه و... یکدیگر است لیکن اهداف کار بسیار متفاوت است بحدی که حتی دربعضی جهات مقایسه این دو فعالیت ازنوع قیاس مع الفارق است چه برسد به آنکه توصیه شود این دو کار جابجا انجام شود ویا آنکه اصلا چه ضرورتی به جنگلکاری است وبهتر است درهمه جا درختان میوه کاشته شود. درهیچ کجای دنیا نیزچنین نیست .درفرهنگ مانیز اشاره شده که "هرچیزبجای خویش نیکوست" . همانگونه که در قسمت قبل نیزاشاره شد اولین عامل برای اینکه کاشت درختان موفقیت آمیزباشد "سازگاری درختان " باشرایط اقلیمی است وعامل دوم برای ماندگاری درختان مقاومت در مقابل آلودگی های موجود در طبیعت شهری است. درکنار این دو عامل مهم چنانچه گونه های درختی سازگار با شرایط فوق نیزوجود داشته باشد بلحاظ زحمت زیادی که برای عمل آوردن وتولید میوه نیاز است بهتر است کاشت درختان میوه در حیاط منازل ومکانهای خصوصی ویا تحت کنترل باغبان صورت بگیرد تا درهنگام چیدن میوه ها به درختان صدمه زده نشود.

درمحیطهای شهری وجود مکانهایی که تفریح وتفرج مردم را فراهم آورد بیشتر مورد نیاز است. میوه ،سبزی وصیفی جات قابل خرید وفروش در بازار است ولی هوای پاک وفضای لازم برای تفریح ویا سایر ارزشهای زیست محیطی درختان قابل خرید وفروش در بازارنیست وازطرف دیگر ازجمله ضروریات برای زندگی ما انسانها درجوامع شهری است.

متاسفانه در بعضی اظهار نظرات با تمسک به احادیث و آیات قرآن مجید ، اقدامات انجام شده درزمینه جنگلکاریها، پارکهای جنگلی وتوسعه فضای سبزبراحتی زیر سئوال میرود وحتی توصیه هایی نیز برای جایگزین کردن درختان میوه ویا سبزی وصیفی جات وجود دارد که لازم است درپاسخ به اینگونه موارد توجه عزیزان را به نکاتی که ممکن است در اثر کاشت درختان میوه به آن توجه نماییم جلب میکنم :

1-  گونه های درختی میوه بایستی مناسب با جغرافیای زیستی منطقه ، سازگاربا شرایط اکولوژیکی و طول عمر بلند باشند. 

2- اعتبارات لازم برای هزینه های مراقبت  درمراحل رشد درختان میوه ،تولیدو توزیع محصول درمقایسه با گونه های جنگلی خیلی زیادتر است. چراکه کاری تخصصی تر است .

3- خطرات سم پاشی درمحیط­های غیرکشاورزی ونامحدودجای تامل دارد:

 بادبردگی ذرات سم یکی از عوامل پراکنش آن در محیط است که به آلودگی آب و خاک و حتی هوایی که تنفس می‌کنیم، می‌انجامد. برای همین، یکی از اصول سمپاشی موفق و موثر، اقدام به سمپاشی در هوایی کاملا آرام است. این مسئله به خصوص در فضای سبز شهری اهمیت فوق‌العاده‌ای می‌یابد، چرا که پاشیده شدن سموم روی سطح پیاده‌روها و خیابان‌ها سلامت شهروندان را تهدید می‌کند. همچنین سمپاشی در مواقعی که احتمال بارندگی می‌رود، توصیه نمی‌شود، زیرا سموم شسته شده توسط باران، می‌تواند تمامی منابع آبی را آلوده کند. این منابع شامل آب شرب شهروندان نیز می‌شود. در مقابل ورود آفت‌کش‌ها به محیط، کاری که هریک از ما باید انجام دهیم این است که تلاش کنیم تا حد ممکن با سموم، کمتر در تماس باشیم. مسئولان، شهروندان و رسانه‌ها هریک نقش مهمی در این راه دارند. خوشبختانه امروزه با افزایش آگاهی‌های عمومی، اکثر مردم از زیان‌های ناشی از مصرف سموم آگاه هستند ولی با این‌حال گاهی چنان وقت برای نجات جان یک گیاه یا یک محصول تنگ می‌شود که حتی انسان آگاه به مضرات آفت‌کش‌ها ناچار می‌شود از این سموم استفاده کند. در اینگونه مواقع می‌توان با رعایت نکاتی از خطرات زیست‌محیطی سموم تا حد ممکن کاست.

4- تولیدمیوه دراین فضاها اورگانیک بودن آنرا زیر سئوال می بردچراکه باجذب مواد آلاینده احتمالا رسوب آنها دربرگ ویا میوه ممکن است تولید بیماری ویا معضلات خاص خود را داشته باشد .

5- تولیدمیوه ، سبزی وصیفی جات صرفا بایستی با استفاده از آب شیرین صورت پذیرد واستفاده از آبهای غیر متعارف مثل پسابهای خانگی ، آبهای شور وقلیایی ویا پسابهای تصفیه شده خانگی وصنعتی غیر ممکن است در حالیکه با توجه به کاهش آبهای زیرزمینی این مشکل برای درختان جنگلی وجود ندارد.

6- حساسیت درختان میوه ، سبزی وصیفی جات در برابر خشکی ، کیفیت آب ، کمیت آب ،آفات ،آلودگی های خاک و هوا ، صدمات فیزیکی ، سرما و ... خیلی بیشتر از درختان جنگلی است ولذا مدیریت برنامه واعتبارات خاص خود را طلب میکند.

7- کشت تلفیقی درختان میوه وجنگلی نیزتوصیه نمی شود .تجارب حاصله نشان می دهد وجود درختان میوه در فضاهای سبز کانون آفت برای درختان جنگلی هم می شود.

8- درزمان وقوع آفات ، با لمس کردن برگ ، میوه ها و شاخه های درختان میوه امراض و بیماری های انسانی ایجاد میگردد .

9- مراقبت و نگهداری درختان میوه کاری تخصصی و پرهزینه است ولی برداشت میوه ها توسط مردم به شکستن شاخه ها منجر می شود

10- در زمان رسیدن میوه درختان ، ضمن کثیف شدن معابر عمومی و مشکلات احتمالی خطر پرتاب سنگ و سقوط از بالای درخت نیز برای عابرین و تفرج کنندگان وجود دارد.

11- حتی اگر دریک شرائط مطلوب کشت درختان میوه منجر به تولید میوه نیز بشوند این عمل تجارت وبازار میوه دخالت خواهد داشت وممکن است به ضررکشاورزان وباغداران بیانجامد وبه مسایل اجتماعی (بیکاری ومهاجرت و...) دامن بزند .

با تمام این تفاسیر و با وجود اینکه درسراسر دنیا نیز مقوله های باغبانی وجنگلکاری وتوسعه فضای سبز از یکدیگر جدا هستند بنابراین برای مناطق حوزه های شهری بهتر است به جای درختان میوه از درختان جنگلی و فضای سبز استفاده نمود ولی در هر منطقه با توجه به شرایط خاص آن میتوان برنامه ریزی برای اجرای درختکاری های چندمنظوره داشت . مثلا بجای کشت گلهای باطول عمر کوتاه از گیاهان گلدارمرتعی ویا حتی گیاهان دارویی مثل اسطوخودوس ، بومادران ، رزماری یا گل محمدی و...استفاده نمود.



گسترش زندگی شهری و دور شدن آدمی از طبیعت ، فضای سبز بسیاری از شهرها را نامطلوب و مصنوعی کرده و با توجه به ضرورت زندگی شهری آلودگی صوتی و آلودگی هوا چاره کار ، ساماندهی ساختار شهرها و همسان کردن آن با طبیعت است .نقش گیاهان به ویژه درختان جنگلی علاوه برآنکه تولید چوب در پلایش و کاستن از آلودگی هوا ، آلودگی صوتی ، زیبا سازی محیط زیست و ... می توان اشاره نمود و اطلاق کلی غیر مثمر برای درختان جنگل اصطلاح صحیحی نیست و باغبانی مقوله ای جدا از جنگل کاری ، پارک جنگلی و فضای سبز است.